Sinh ra trong một gia đình đông anh chị em (8 người con), bố mẹ đều làm ruộng ít chữ, tại xã Cốc San, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Cô bé Vi Thị Luyến là người duy nhất trong gia đình được học hết THPT. Em có ước mơ thật cao đẹp”trở thành cô giáo”.

Vào những ngày cuối cùng của năm học 2012 – 2013 tôi đã có cuộc trò chuyện với em học sinh Vi Thị Luyến – học sinh lớp 12 A9 trường THPT số 1 thành phố Lào Cai, dáng người nhỏ nhắn, khuôn mặt dễ thương, giọng nói còn đậm âm sắc của người dân tộc Giáy, em có vẻ e thẹn bối rối khi tôi hỏi về gia đình và công việc học tập của em. Nhà em sống bằng nghề làm ruộng, nhưng từ khi nhà nước qui hoạch thì không còn ruộng nữa, bố mẹ em nuôi mấy con trâu, con lợn, và đã bán trâu đi để xây một căn nhà cấp 4, mà vẫn còn nợ tiền. Các anh chị đều bỏ học từ rất sớm và lấy vợ lấy chồng từ khi tuổi đời còn rất trẻ, tôi đùa em”nếu Luyến không đi học cấp 3 ở nhà chắc cũng lấy chồng rồi?”, em cười đỏ mặt, em kể : khi em dự thi vào trường THPT số1 thành phố Lào Cai, mẹ em bảo”mày không thi được đâu, con gái học làm gì nhiều?”, nhưng em vẫn quyết tâm đi thi và em đã thi đỗ vào trường THPT số 1 của thành phố, ngôi trường đã trở thành thần tượng trong mơ ước của biết bao bạn học sinh THCS trong thành phố Lào Cai. Ba năm THPT đối với em là  một sự kiên trì và quyết tâm lớn, thật sự là”Có chí thì nên”. Hằng ngày em phải đạp xe 10 km tới trường, nhưng không bao giờ đi học muộn, chủ nhật được nghỉ em lại giúp mẹ đi chợ bán mớ rau mẹ trồng, em bảo: các anh chị ở riêng hết rồi, bố mẹ em cũng già rồi cô ạ. Những khó khăn của cuộc sống không làm em nản chí, việc học tập say sưa chăm chỉ của Luyến khiến bạn bè, thầy cô đều khen ngợi, gặp ai khi hỏi về Luyến tôi đều được nghe những câu trả lời”Bạn ấy chăm lắm cô ạ, chúng em bái phục luôn”;”Em Luyến là một học sinh ngoan, chăm chỉ, đầy nghị lực”. Thành tích học tập của em cũng thật đáng nể, lớp 11, 12 đạt danh hiệu học sinh tiên tiến (gần đạt học sinh giỏi toàn diện), giải Ba  học sinh giỏi cấp tỉnh môn Địa lý (giải nhất cấp trường), học sinh cao điểm nhất khối C trong kì thi thử Đại học của trường (21,5 điểm). Tôi hỏi em”bố mẹ chuẩn bị được tiền cho em đi thi đại học chưa?”,  em trả lời tôi giọng ngậm ngùi nhưng đầy quyết tâm”chưa cô ạ !, từ giờ đến lúc đó không biết bố mẹ có lo được không, nhưng em vẫn quyết tâm ôn thi thật tốt cô ạ!”. Tôi lại hỏi em”em ôn thi ở đâu?”em trả lời đầy tự tin  “em tự học cô ạ !”. Em nói em sẽ dự thi vào khoa Địa trường ĐHSP 1 Hà Nội, để được đi nhiều nơi, để mở rộng tầm nhìn, em muốn trở thành cô giáo đem tri thức về dạy cho lớp học trò nhỏ tại quê hương mình, quan trọng hơn em muốn dân tộc Giáy của em có nhiều người học cao, có tri thức để xây dựng quê hương, đưa quê hương thoát khỏi đói nghèo, lạc hậu, các bạn trẻ không bỏ học, lấy chồng lấy vợ  quá sớm như các anh các chị của em.

Cuộc trò chuyện với cô học trò nhỏ để lại trong tôi nhiều ấn tượng, đó là một cô bé đầy nghị lực giàu mơ ước. Rời xa khỏi làng bản, đi học và học lên cao nữa không phải cô gái dân tộc thiểu số nào cũng làm được. Nếu các bạn có dịp đi đến các làng bản trong tỉnh Lào Cai các bạn sẽ gặp không ít các cô gái mới 16, 17 tuổi đã con bồng con bế, thì các bạn sẽ hiểu tâm tư nguyện vọng của cô học trò dân tộc Giáy Vi Thị Luyến. Tôi cầu chúc cho em đạt được mơ ướ của mình và mong sao có được nhiều học trò như em.